Αφού τελείωσαν το σχολείο, ο Δημήτριος Λαμπράκης και ο αδελφικός του φίλος Μιχάλης Φραντζεσκάκης, προκειμένου να λάβουν μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα, ταξίδεψαν στην Κωνσταντινούπολη, με σκοπό να φοιτήσουν στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και, ως ιερωμένοι πλέον, να περάσουν στη Μακεδονία.

Ο Κρητικός οπλαρχηγός Ιωάννης Καραβίτης, τηρώντας την υπόσχεση που είχε δώσει δύο χρόνια πριν, να τους χρησιμοποιήσει στον Αγώνα, τους έφερε πίσω και τους σύστησε στο Μακεδονικό Κομιτάτο της Αθήνας. Έτσι, οι δύο φίλοι στάλθηκαν σε χωριά της Φλώρινας, όπου παρουσιάστηκαν ως Τούρκοι υπήκοοι και διορίστηκαν δάσκαλοι για το σχολικό έτος 1907-1908. Ο Λαμπράκης με το ψευδώνυμο Κόκας από την Πρέβεζα διορίστηκε στο χωριό Νεγκοβάνη (σημερινό Φλάμπουρο) και ο Φραντζεσκάκης με το ψευδώνυμο Εμμ. Καφετζόπουλος από την Κάρπαθο διορίστηκε στην Μπελκαμένη. Καλυμμένοι, λοιπόν, υπό την ιδιότητα του δασκάλου, μπόρεσαν να προσφέρουν τη συμβολή τους στον Μακεδονικό Αγώνα χωρίς να εγείρουν τις υποψίες των τουρκικών αρχών.

Δάσκαλος στη Νεγκοβάνη (1907-1908), με το χαρακτηριστικό φέσι των Τούρκων υπηκόων.

*    *    *    *    *

Από της 1ης Νοεμβρίου [1907] έχω εισέλθει εις το τουρκικό έδαφος, αλλά με την καταδίωξη και την αναγκαστική παραμονή εις Κωσταράτς επί δεκαπέντε ημέρας έφθασα εις το τέλος του μηνός εις το δάσος της Μπελκαμένης. […] Μετ’ ολίγας ώρας έρχονται οι οδηγοί και με όλη την βροχή, έρχονται και οι διδάσκαλοι της Μπελκαμένης, Μιχ. Φραντζεσκάκης και της Νεγκοβάνης, Δημ. Λαμπράκης. Όταν τους είδα και ήρχοντο με τους οδηγούς μούσκεμα από τη βροχή, με τα πολιτικά και με τα φεσάκια τους, μολονότι εθαύμασα το φρόνημα, την επιμονή και τον ενθουσιασμό τους, δεν μπόρεσα να κρατήσω τα γέλια. Τα δύο ισχνά και λεπτοκαμωμένα παιδιά μόλις είχαν αφήσει τα θρανία της Δ’ Τάξεως του Γυμνασίου Χανίων (παλαιού τύπου), και ήλθαν να εξυπηρετήσουν την Πατρίδα τους ως διδάσκαλοι, ο μεν Φραντζεσκάκης υπό το ψευδώνυμο Καφετζόπουλος από την Κάρπαθο, ο δε Λαμπράκης (μετέπειτα διευθυντής του Ελευθέρου Βήματος) υπό το ψευδώνυμον Κόκας εξ Ηπείρου. Ενθυμούμαι ότι, όταν το πρώτον κατέβηκα εις Κρήτη να στρατολογήσω, ήταν εκ των πρώτων που εγκατέλειψαν το Γυμνάσιο διά να με ακολουθήσουν και μόνο όταν τους απείλησα ότι θα τους ρίξω στη θάλασσα αν ανέβουν τη σκάλα του βαποριού εγλύτωσα.
     Ήταν πολύ νέοι, αδύνατοι στο σώμα, αλλά αδάμαστοι στην ψυχή. Φοβεροί αντίπαλοι πολιτικοί και αχώριστοι προσωπικοί φίλοι, εκίνησαν διά την Σχολήν της Χάλκης διά να βγουν κληρικοί και να μπορέσουν να τοποθετηθούν εις την Μακεδονία προς εξυπηρέτησιν του αγώνος. Και είχαν δίκαιο να σκέπτονται έτσι, διότι διά το βουνό είχαμε άνδρες ψημένους, διά τας πόλεις όμως είχαμε ανάγκη μορφωμένων, έστω και αψήτων. Και πράγματι προσεφέρθησαν όχι μόνο τα σκληραγωγημένα κορμιά της Κρήτης, αλλά και τα εντελώς ασκληραγώγητα εις ό,τι τους ήτο δυνατόν και εξυπηρέτησαν τον αγώνα, είτε ως διδάσκαλοι είτε άλλως.
     Κατ’ αρχάς είχα συστήσει εις τον Καλαποθάκη, τον Λαμπράκη και Φραντζεσκάκη να τους χρησιμοποιήσουν ως διδασκάλους εις διάφορα Κέντρα, υπέδειξα δε και εις αυτούς ότι θα άρχιζαν αμέσως να προσφέρουν εις τον αγώνα τις υπηρεσίες τους, αντί να περιμένουν να γίνουν επίσκοποι. Άλλο που δεν ήθελαν οι κουζουλοδιδάσκαλοι, όπως τους έλεγα στα Χανιά, όταν μου έγιναν τσιμπούρι να τους πάρω αντάρτες. Τους είπα, δεν πάτε μωρέ κουζουλοδιδάσκαλοι να διδάσκουν [διδάσκετε] τα μαθήματά σας, παρά εξέστριψε το μυαλό σας και θέλετε να πιάσετε τα βουνά από τώρα; Έχετε καιρό… Και νά τους, λοιπόν, τους δασκάλους, επήραν το βουνό να με εύρουν στης Μπελκαμένης τα δάση με τη βροχή και με τόσους κινδύνους.
     ―Πού πάτε βρε παιδιά έτσι, αφού δεν υπάρχει λόγος να εκτεθήτε σε τόσο κίνδυνο. Αν τύχη και ενεδρεύουν εδώ κάπου οι κομιτατζήδες ή τύχη και σας εύρη η τουρκική παγάνα, πώς θα δικαιολογηθήτε; Αλλά πού ακούν τα νιάτα από τέτοια. Ο Λαμπράκης μου λέγει πως ο καημένος ο Μιχάλης έφαγε λίγο ξύλο από τον Τούρκο αξιωματικό.
     ―Πρόσεχε συ Μήτσο μη φας καμιά υποκοπανιά, γιατί έτσι που είσαι τζιγλερός (λεπτοκαμωμένος) δεν αντέχεις καημένε. Αλλά τόσο πρόσεχε, ώστε επήγε φυλακή ισόβια δεσμά, και θα ιδούμε πώς εσώθη και ποιοι άλλοι «δάσκαλοι» από την παρέα τους εσκόρπισαν στην Μακεδονία.

Διήγηση του Ιωάννη Καραβίτη [1949], από το: Λένα Σαββίδη – Θεώνη Ζερβού, Δημήτρης Λαμπράκης. Τα χρόνια πριν από το «Ελεύθερον Βήμα», Ερμής, Αθήνα 2016, σ. 28-30.