Ελληνική Παιδεία και ευρωπαϊκή πρόκληση

Ανάμεσα στους παράγοντες κοινωνικής και οικονομικής αναπτύξεως, η Παιδεία όχι μόνον κατέχει πρωτεύουσα θέση, αλλά χαρακτηρίζεται από την ιδιοτυπία ότι κάθε απώλεια χρόνου είναι γι’ αυτήν ανεπανόρθωτη – εφόσον ο στόχος της αφορά στην διαμόρφωση εμψύχου υλικού, το οποίο, με την πάροδο των ετών των προωρισμένων για σπουδές, διαφεύγει οριστικά από την διαπλαστική της δικαιοδοσία.

Στον τομέα, λόγου χάρη, της οικονομίας και της νομοθεσίας, καθυστέρηση ολίγων ετών συνεπάγεται βέβαια κάποια ζημία, που ωστόσο ενδέχεται να επανορθωθή εκ των υστέρων χωρίς να λογίζεται θανάσιμη. Στην Εκπαίδευση όμως, οι συνέπειες των παραλείψεων μετριούνται με άλλη τάξη μεγέθους και σε άλλον ρυθμό: Στην Ανωτάτη Παιδεία ειδικώτερα, τετραετία χαμένη ισοδυναμεί με χαμένη ακαδημαϊκή γενεά.

Οι χώρες της Δύσεως (και όχι μόνον αυτές) έχουν από καιρό συνειδητοποιήσει πως τα προβλήματα της σύγχρονης Παιδείας συνιστούν την κυρία πρόκληση του πολιτισμού μας και πως η εύστοχη αντιμετώπισή τους αποτελεί κριτήριο για την επιβίωση της τόσον αντιφατικής μεταβιομηχανικής μας κοινωνίας: Εντούτοις, ακόμα και σ’ αυτές, τα ποσοστά επενδύσεων υπέρ της Παιδείας παρέμεναν σχετικώς χαμηλά και οι μεταρρυθμίσεις περιορισμένες, ώς την ώρα που ο ανταγωνισμός με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η προοπτική μιας ενιαίας Ευρώπης και η έντονη πίεση της εκπαιδευομένης νεολαίας, υπαγόρευσε την επιτάχυνση του ρυθμού. […]

Το Βήμα, 2 Μαΐου 1971.

Νέο περιεχόμενο και νέα συστήματα

Είναι πια σύνθημα: Ενιαία Εκπαίδευση για Ενωμένη Ευρώπη.

Και είναι σαφές πως η οικονομική και η πολιτική ενοποίηση πραγματοποιούνται ευχερέστερα με κοινή την εκπαιδευτικήν υποδομή και την μορφωτική πολιτική εξασφαλίζοντας έτσι κοινή γλώσσα πολιτιστικής συνεννοήσεως και θεμελιώνοντας τις προϋποθέσεις μιας από κοινού αξιοποιήσεως ερευνών και επιτευγμάτων.

Από την σύλληψη όμως ως την πρακτικήν εφαρμογή της ιδέας της Ενωμένης Ευρώπης, οι δυσχέρειες δεν λείπουν· μα είναι οπωσδήποτε λιγώτερα τα ψυχολογικά κωλύματα, προκειμένου για την αποδοχή ενιαίων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Παρόμοια συνεργασία δεν απαιτεί από τα κράτη την παραχώρηση ούτε μέρους έστω της εθνικής τους κυριαρχίας, αλλά την χάραξη κοινής γραμμής πλεύσεως, με στόχο την ισοτιμία των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και την δημιουργία των ευκαιριών διαμορφώσεως και αξιοποιήσεως του πνευματικού κεφαλαίου. Για να σφυρηλατηθή τελικά εκείνο ακριβώς που δεν ωλοκλήρωσεν ως τώρα η διπλωματική δραστηριότητα: Συνείδηση ευρωπαϊκή, χωρίς απώλεια του εθνικού χαρακτήρος κάθε λαού. […]

Το Βήμα, 4 Μαΐου 1971.