Πάντοτε υπέρμαχος της Δημοκρατίας και των θεσμών, ενημέρωνε διαρκώς για τις πολιτικές ατασθαλίες της εποχής, τις καταδίκαζε και προειδοποιούσε για τον κίνδυνο της δικτατορίας.

*    *    *    *    *

Ο Βασιλεύς υποψήφιος;
Προ της επικείμενης αποφάσεως

Η θέσις ενός κομματάρχου έχει θέλγητρα, η θέσις βασιλέως κομματάρχου έχει θέλγητρα περισσότερα, αλλά μη λησμονήσης, Βασιλεύ, ότι ο κομματάρχης δύναται πίπτων να εγερθή εκ νέου και εν τη πτώσει του να αναλάβη νέας δυνάμεις. Αλλά βασιλεύς, κομματάρχης ή ου, δεν πίπτει, ειμή διά να μη ανεγερθή πλέον· βασιλεύς δε κομματάρχης εν Ελλάδι δεν ημπορεί επί πολύ όρθιος να σταθή.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (1874)

Δεν υπάρχει σύμβουλος χειρότερος από τον φόβο. Κι αν κρίνωμε απ’ όσες πληροφορίες διαρρέουν για πρόθεση του Βασιλέως να «κατασκευάση» εκλογικόν αποτέλεσμα της αρεσκείας του προσφέροντας στον κ. Κανελλόπουλο την αρχή, ο φόβος θα αποδειχθή, για μία ακόμη φορά, οδηγός του.
     Γιατί όμως, διερωτάται κανείς, τόσος φόβος; Μήπως δεν βαδίζομε προς εκλογές μέσα στις εξαγγελθείσες προθεσμίες; Και, επομένως, ο Βασιλεύς εμφανίζεται να μη τηρή τον λόγο του; Η απάντηση είναι απλή:
     Η μεν υπόσχεση τηρείται, η εκπλήρωσή της όμως δημιουργεί, σ’ εκείνους που την έδωσαν, απαισιόδοξες σκέψεις. Όλες οι ενδείξεις έχουν πείσει τα Ανάκτορα πως ούτε η στεφανοπουλική «εκτόνωση» ούτε το τρίμηνο Παρασκευοπούλου αλλοίωσαν κατά τίποτε το μαχητικό φρόνημα του Λαού για την Δημοκρατία και την Ένωση Κέντρου. Δυσάρεστο ίσως το γεγονός για ωρισμένους, αλλά ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ.
     Στα Ανάκτορα, εν τούτοις, από την στιγμή που προδικάσθηκε η έκβαση της εκλογικής μάχης υπέρ της Ενώσεως Κέντρου, άρχισε να κινήται όλο εκείνο το τόσο γελοίο αλλά και τόσο αποτελεσματικό σύστημα εκφοβισμού, πλύσεως εγκεφάλου, συγκεκαλυμμένων και μη απειλών, το οποίο ανέκαθεν επιστρατεύουν τα αντιδραστικά περιβάλλοντα των Ελλήνων Βασιλέων για να τους οδηγήσουν σε διαβήματα απελπισίας – μ’ άλλα λόγια, σε διαβήματα που, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, είναι καταδικασμένα!
     Κανένας Βασιλεύς δεν είχε ποτέ τίποτε να φοβηθή στον τόπο μας εφ’ όσον την πολιτεία του δεν καθώριζαν οι προσωπικές του προτιμήσεις ή άλογοι κομματισμοί. Και ο νεαρός Βασιλεύς Κωνσταντίνος είχε δείξει, στις αρχές της βασιλείας του, ότι θα ήξερε πώς να αποφύγη την προσωπική του εμπλοκή στην κομματική διαμάχη. Δεν το κατώρθωσε, δυστυχώς, μέχρι τέλους. Κι αν δεν είναι γνωστό ποιοι τον καθωδήγησαν – αυτόν, τον ανεύθυνο – στην ανάληψη τόσων απαραδέκτων πρωτοβουλιών, είναι γνωστό το επιχείρημα που εχρησιμοποίησαν: ΤΟΝ ΦΟΒΟ.
     Ψιθυρίσθηκαν και γράφτηκαν κατά καιρούς τα ονόματα της βασιλομήτορος Φρειδερίκης και του κ. Χοϊδά ή ποικίλων συμβούλων καθώς του κ. Αρναούτη ή Ηρακλέων του Στέμματος όπως του κ. Πιπινέλη ή άλλων πολλών. Η χορεία όμως των παρακοιμωμένων και των συγγενών δεν μας αφορά· εντάσσεται στην «μικρή ιστορία», καθώς χαρακτηρίζουν οι Γάλλοι τα παρασκηνιακά μαγειρεύματα. Εκείνο, αντίθετα, που μας αφορά και μας ενδιαφέρει είναι τα μέσα που εχρησιμοποίησαν και το γεγονός ότι και σήμερα ακόμα κατευθύνουν τον Ανεύθυνο Άρχοντα προς καινοφανείς αλλά ΧΩΡΙΣ ΔΙΕΞΟΔΟ ΛΥΣΕΙΣ.

Δεν πρέπει να μας διαφύγει ότι, τα ιουλιανά προεκλήθησαν κυρίως από τον συστηματικό εκφοβισμό που ασκήθηκε στο νεαρό Βασιλέα με βάση χαλκευμένες «πληροφορίες» για δολοφονικές απόπειρες εναντίον του και ανύπαρκτες «συνωμοτικές» οργανώσεις. Έκτοτε, το τροπάριο άλλαξε, μα ο στόχος παρέμεινε ο ίδιος: Να κρατηθή ο Βασιλεύς σε κατάσταση διαρκούς αγωνίας.
     Η συνταγή ήταν γνώριμη. Έπρεπε να αναμιχθούν γεγονότα πραγματικά με στοιχεία φανταστικά ώστε τα δεύτερα να χρωματισθούν εντέχνως από τα πρώτα: «Ο Λαός βράζει από αγανάκτηση εναντίον των βασιλικών πρωτοβουλιών· ο Καραμανλής θα επανέλθη παράκλητος για να θέση όρους στα Ανάκτορα· η Ένωση Κέντρου θα θέση καθεστωτικό συνεργαζόμενη με την ΕΔΑ· οι αποστάτες εκλιπαρούν σύμπραξη με την Ένωση Κέντρου εναντίον του Βασιλέως· επίκειται η εκδίωξη του Βασιλέως από την χώρα». Ο ψύχραιμος αναγνώστης είναι εύκολο να αντιληφθή αμέσως ότι αν η πρώτη και η τέταρτη «πληροφορία» ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, οι άλλες αποτελούν παγίδα στημένη για τον άπειρο και ήδη τρομαγμένο νέο. Και η παγίδα αυτή στήνεται με σκοπό να προσφέρη η Δεξιά την «βοήθειά» της – ποιαν άραγε; – στον Βασιλέα φυσικά, με συμφωνία αμοιβαιότητος…
     Και έχομε τώρα το εξής θέαμα: Ο Βασιλεύς – και ιδίως το βασιλικό περιβάλλον – να συζητή την ανάθεση της εντολής, με διενέργεια εκλογών, στον αρχηγό της ΕΡΕ κ. Π. Κανελλόπουλο. Εκ πρώτης όψεως, η ιδέα φαίνεται ηθικά μόνο απαράδεκτη· για πολλούς όμως άλλους λόγους, μπορεί να αποβή και ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΜΟΙΡΑΙΑ.
     Και απαράδεκτη μεν είναι για μερικούς πολύ απλούς λόγους: Διότι ο κ. Κανελλόπουλος είναι αρχηγός κόμματος της μειοψηφίας και θα ήταν αθέμιτο αυτός, ο μειοψηφών, να βαπτισθή ξαφνικά «υπηρεσιακός» και να μεταβληθούν, ο ίδιος και το κόμμα του, σε κρίνοντες μαζί και κρινομένους. Ούτε και η άποψη ότι η διενέργεια εκλογών από εξωκοινοβουλευτικές κυβερνήσεις υφίσταται μόνο σαν έθιμο και όχι σαν συνταγματική επιταγή, ευσταθή στην περίπτωση αυτή. Γιατί κυβέρνηση πολιτική μπορεί να διενεργήση εκλογές όταν η ίδια έχει προηγουμένως ΨΗΦΙΣΘΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΛΑΟ και παραμένει ακόμα στην εξουσία μέχρι την διεξαγωγή και νέων εκλογών.
     Εδώ όμως τι συμβαίνει; Ανατρέπεται η Ένωση Κέντρου, «σαλαμοποιείται» δεόντως, βαπτίζονται διαδοχικά ως πρωθυπουργοί μερικοί περισσότερο ή ολιγώτερο θλιβεροί πολιτικοί, διορίζεται εξωκοινοβουλευτική κυβέρνηση, παραμερίζεται και αυτή και, εν κατακλείδι, ο Βασιλεύς προτίθεται, στο κορύφωμα της μεγάλης πολιτικής διαμάχης, να επιλέξη το κόμμα της μειοψηφίας για να του δώση, με το περικάλυμμα προεκλογικής κυβερνήσεως, την δυνατότητα των διώξεων, των νοθεύσεων και των βιασμών…

Αυτά όλα συνθέτουν την γελοία – ή μάλλον την πολιτικά ανήθικη πλευρά της υποθέσεως. Είναι όμως σκόπιμο να διακρίνωμε και να διαγράψωμε εγκαίρως τις προεκτάσεις της:
     Επιλέγοντας την ΕΡΕ για να διενεργήση τις εκλογές, ο Βασιλεύς εκδηλώνει μία προτίμηση – και προτίμηση, μάλιστα, για ένα κόμμα που αποτελεί μειοψηφία. Κατ’ αρχήν όμως, αυτός ο ίδιος ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ να επιδεικνύη προτιμήσεις. Γιατί τότε, αυτομάτως, ο Βασιλεύς κατέρχεται ως ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ στις εκλογές. Και τούτο θα εσήμαινε ασφαλώς το τέλος και του ανευθύνου και του ρυθμιστικού ρόλου του Ανωτάτου Άρχοντος.
     Ο Λαός σήμερα ακολουθεί την Ένωση Κέντρου. Πώς διενοήθησαν οι αυλικοί σύμβουλοι ότι το ρεύμα αυτό μπορεί να αναχαιτισθή, μόνο και μόνο επειδή ο Βασιλεύς ρίχνει το βάρος του υπέρ άλλης παρατάξεως; Τέτοια πράγματα δεν συμβαίνουν. Και όχι μόνο δεν πρόκειται να συμβούν αλλά και ο λαός θα δείξη με την ψήφο του ότι δεν σέβεται την βασιλική προτίμηση και ότι η δική του διαλογή (που είναι, στο κάτω-κάτω, και η μόνη που ενδιαφέρει σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα) βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση μ’ αυτήν.
     Με δύο λόγια, ο Βασιλεύς ΚΑΤΑΨΗΦΙΖΕΤΑΙ.
     Και ποιος δρόμος, απ’ εδώ και πέρα, του απομένει για να ξανάβρη την αγάπη του λαού; Είναι τούτο ένα ερώτημα, στο οποίο θα προτιμούσαμε να απαντήση το ίδιο το βασιλικό περιβάλλον – αν το μπορή.

Ευρισκόμεθα έτσι στα πρόθυρα μιας στιγμής πιο κρίσιμης ίσως και από αυτήν την 15η Ιουλίου. Η ημέρα εκείνη αποτέλεσε την αφετηρία της εκτροπής. Οι ημέρες που έρχονται μπορούν είτε να την τερματίσουν είτε ΝΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΟΥΝ.
     Ηλικία και πείρα έχουν οι σύμβουλοι του Βασιλέως. Ο ίδιος μέχρι πρόπερυσι δεν είχε την δεύτερη. Έκτοτε, την απέκτησε – και την απέκτησε πικρά. Κατά πόσον όμως του χρησίμευσε θα ελεγχθή μόνο τώρα: Γιατί μια απόφαση σαν αυτήν που θα λάβη, θα αποτελούσε ΤΕΚΜΗΡΙΟ ΩΡΙΜΟΤΗΤΟΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΟΣ του κάθε λειτουργού – ανωτέρου ή ανωτάτου – της Πολιτείας, διά το κατά πόσον ημπορεί να συλλάβη τις κατευθύνσεις που δίνουν στη ζωή ενός τόπου οι καίριες πράξεις των αρχόντων τους!

ΧΡΗΣΤΟΣ Δ. ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

Το Βήμα, 1 Απριλίου 1967.